Geschiedenis van Nijmegen

Geschiedenis van Nijmegen, de oudste stad van Nederland


De Romeinen

Nijmegen vierde in het jaar 2005 zijn 2000 jarig bestaan en is hiermee de oudste stad van Nederland. De stad heeft een rijk Romeins verleden en er wordt al gesproken over bedrijvigheid rond het jaar 12 en 9 voor Christus. De Romeinse veldheer Drusus legerde destijds zijn soldaten op de Nijmeegse heuvelrug op bevel van Keizer Augustus. Drusus moest met zijn legioen de Rijn oversteken om het Germaanse gebied aan de overkant van de Rijn te veroveren. Op de Hunnerberg in het oosten van Nijmegen werd een groot legerkamp van 42 hectare gebouwd. Hier kon men zo'n 15.000 Romeinse soldaten huisvesten en werd omsloten door een aarden wal. Deze legerplaats werd na een aantal jaren weer ontruimd. Een kleiner legerkamp werd een aantal jaren later op het Kops Plateau gebouwd. Dit kamp was een veel kleinere versie dan de eerste en maar 5 hectare groot. Het werd wel omgeven door een aarden wal. Vanuit dit kamp vertrokken later de Romeinse soldaten om het gebied tot aan de Elbe toe te voegen aan het Romeinse rijk. De Romeinen hebben dit echter nooit voor elkaar gekregen.

In het jaar 69 na Christus vond in deze streken de Bataafse opstand plaats. De opstand werd aangevoerd door Julius (Claudius) Civilis, een Bataaf maar ook Romeins burger. Het succes van de opstand was van korte duur. Nabij Xanten werden de Bataafse troepen verslagen door de Romeinen. Als vergelding werd Oppidum Batavorum in brand gestoken door de Romeinen. Deze stad was gelegen rond het Valkhof. Hierna trokken de Romeinen zich terug in Betuwe. De stad werd niet meer herbouwd op dezelfde plaats. Met behulp van het Tiende legioen werd 2 kilometer naar het westen een nieuwe stad herbouwd. Dit is op de plaats waar nu het Waterkwatier ligt. In het jaar 100 schonk keizer Traianus deze plaats stadsrechten en de naam Ulpia Noviomagus. In het jaar 310 wordt er een Romeinse castellum met grachten gebouwd op het Valkhof. Keizer Valentinianus geeft in 369 de opdracht om het castellum te versterken. In oude Romeinse documenten wordt er verder over Nijmegen niet meer gesproken.

De Franken

In het jaar 450 eindigt het gezag van de Romeinen in Nijmegen. Een Merovingische elite vestigt zich in Nijmegen. Rond het jaar 510 breid de invloed en macht van koning Clovis zich ook in het gebied van Nijmegen uit. De periode waarin de Franken het voor het zeggen krijgen is nu aangebroken. In het jaar 777 wordt er in rijksdocumenten van Karel de Grote over het rijkspaleis in Nijmegen gesproken. Hier wordt dan het Valkhof mee bedoeld. De Merovingische burcht kreeg onder Karel de Grote de deftige status van Koninklijke residentie. Het was een palts en stond op de plaats waar de vroegere Romeinse versterking had gelegen. Buiten de palts lagen de landerijen die de vorst en zijn gevolg van voedsel moest voorzien. Tussen de palts en de oever van de Waal lag een nederzetting. Naast Aken was Nijmegen de favoriete verblijfplaats van Karel de Grote. Na de dood van Lodewijk de Vrome (zoon van Karel) werd het rijk verdeeld onder zijn drie zonen. Nijmegen komt dan, net als de rest van het huidige Nederland, onder het gezag van de koningen van het Oost-Frankische rijk, of te wel Duitsland.

Keizer Frederik Barbarossa

In 1047 werd de palts in brand gestoken door edelen die in opstand waren gekomen tegen de Duitse koning Hendrik de derde. Alleen de in 1030 gebouwde Nicolaaskapel overleefde ongeschonden dit geweld. Keizer Frederik Barbarossa toonde in de twaalfde eeuw weer belangstelling voor Nijmegen. Hij gaf de opdracht om op de plaats van de vroegere palts een burcht te bouwen. Er werd ook een burggraaf aangesteld om toe te zien op het bestuur en de militaire verdediging van het gebied. Aan Nijmegen wordt in het jaar 1230 stadsrechten verleend door de Duitse koning Hendrik de zevende. Nijmegen krijgt hierdoor dezelfde status als Aken en andere steden in het Duitse rijk. Het Nijmeegse stadrecht is vrij uniek omdat deze is gegeven door een koning. Andere steden ontvingen deze rechten meestal van een graaf, een hertog of de bisschop van Utrecht. Graaf Willem de tweede van Holland was in 1247 gekozen tot koning van het Duitse rijk. Om deze verkiezing te kunnen regelen had Willem bij Graaf Otto van Gelre 10.000 zilvermarken geleend. Als onderpand voor de lening had Willem Nijmegen en het rijk van Nijmegen aan Otto gegeven. Doordat de lening nooit werd afgelost bleef Nijmegen in handen van Otto en ging vanaf 1247 uiteindelijk deel uitmaken van het hertogdom Gelre.

Tweede Wereldoorlog

Nijmegen trok in de Tweede Wereld oorlog wederom de aandacht. Al tijdens het begin van de oorlog op 10 mei kreeg de stad het te verduren. De Nederlandse genie blies de 4 jaar oude verkeersbrug op. In de omgeving werden ook andere bruggen en viaducten opgeblazen. Later in de oorlog, op dinsdag 22 september 1944, werd de stad slachtoffer van een vergissingbombardement. Na het afbreken van een operatie in Duitsland zochten de Amerikanen een gelegenheidsdoel. Hierna de bevrijding door de Geallieerden in de operatie Market Garden, waarbij de stad 7 maanden lang als frontstad fungeerde.

Meer informatie over de geschiedenis van Nijmegen vindt u op www.noviomagus.nl, de geschiedenissite over Nijmegen, de oudste stad van Nederland.
Nijmegen video
Boeken
Nijmegen '44
Het boek Nijmegen '44 belicht de vele kanten van het rampzalige oorlogs-jaar 1944 zoals het Amerikaanse bombardement en operatie Market Garden .. meer